Buurthouden.
Buurtindeling Leiden tot ca. 1600

55. Vrije Veluwe

	Stadskaart
Ga met de muis naar de cirkel voor de naam van het Gebuurte.     Klik voor Detailkaart en informatie

Ligging:

Een vroeg 17e-eeuwse omschrijving is onbekend. Toch kan de juiste ligging worden gereconstrueerd door de begrenzingen van de in 1614 afgesplitste gebuurten Oost - en West Veluwe samen te nemen. De omschrijving van de gebuurte Oost Veluwe luidt:

aen de oostsijde van de Uyterstegraft / beginnende mettet huys van ----- / ende van daer zuytwaers aen lopende tot de Groeneveststege / de noortzijde van dezelve mede begrijpende en van de gebuurte West Veluwe: gelegen ten weste van `t water van de Uyterstegraft / beginnende aen de noortsijde van de Middelste Groenesteech met de huysinge ende poorte van Aernt Harmansz. van `s Hartogenbos / lopende westwaers (moet oostwaarts zijn !) tot aen de Uyterstegraft / den houck om de westzijde van dien langs noortwaers aen tot eyndende met `t huysinge van Guillame l'Enfant, cammer.

(SA II inv. nr. 1216 fol. 19 - 19 vso, 20-01-1614)

Geschiedenis:

Volgens Jan van Hout bestond de gebuurte reeds ten tijde van Jacob Deyman (stadssecretaris 1531 - 1553). De ligging wordt dan omschreven als: De Vrije Veluwe of `t Veulen no. lv / Opte Uyterstegraft / begint van de Lourysbrugge tot Pollenbrugge toe / plach te hebben huysen of cameren 43. oorspronkelijk was de buurt dus - zonder de huizen aan de noordzijde van de Groensteeg - iets kleiner. De Lourisbrug verbond de middelste- en achterste Groenestegen, terwijl de Pollensbrug een z.g. quakelbruggetje was, gelegen halverwege de Uiterstegracht tussen de Oude Rijn en de Groenesteeg.

(SA II inv. nr. 1220 fol. 11 vso)

In 1601 wendt de heer van de Velu zich met tien andere gebuurten in de omgeving tot het Gerecht met het verzoek om een uurwerk met halve- en hele urenslag op de toren van de Hooglandsekerk te plaatsen. Het probleem is dat bij noordelijke en oostelijke wind de stadsklokken niet hoorbaar zijn, waardoor de arbeiders, met name de jongeren meyskens ende knechts te vroeg het werk verlaten, te laat beginnen ende gaen nae haer gelieften. Deze situatie leidt tot veel gekijfs ende oneensheyt met hun patroons. De gezamenlijke buurtbestuurders herinneren er aan dat in tijden des benoutheyts de kerkklok - die er nog steeds hangt - zonodig dag en nacht werd geluid. Het Gerecht belooft om een vast ende geduyrich uyrwerc te laten plaatsen. Maar daar komt niets van terecht en zes jaar later richten dezelfde gebuurten zich opnieuw tot het Gerecht, dat nu twee schepenen, een veertigraad en stadssecretaris Jan van Hout gelast om alsnog te handelen, verdragen ende accorderen opt maecken van een uyrwerc (zonder voorslach) om alleen heele ende halve uyren te slaen (zie ook `Buurthouden', pag. 122).

(SA II inv. nr. 49 fol. 227 - 228, 19-04-1601 en inv. nr. 50 fol.246 - 247, 14-06-1607)

Op 20-01-1614 wordt de Veluwe gesplitst in de gebuurten Oost Veluwe en West Veluwe.

(SA II inv. nr. 1216 fol. 19 - 19 vso)

Buurtheren:

zie voor uitleg de Toelichting